1. Konu Anlatımı/DÜNYAMIZ, AY VE YAŞAM KAYNAĞIMIZ GÜNEŞ

Dünya, Güneş ve ay’ın şekilleri ve Büyüklükleri

Geçmişte insanlar, Dünya'nın şekli ve Güneş ile ilgili farklı fikirler ortaya atmışlardır. O dönemde uzaya çıkılabilecek ve fotoğraf çekebilecek teknoloji yoktu. Bu nedenle Dünya’nın şeklini anlamak çok zordu. Bazı insanlar, Dünya’nın düz bir tepsi şeklinde olduğuna bazıları da öküzün boynuzunda durduğuna inanıyordu. Bazıları ise Dünya’nın suda yüzen bir ada olduğunu düşünüyordu. Eski Yunan’da insanlar, Güneş’e bir tanrı gözüyle bakıyorlardı. Güneş tanrısı Helios (Helyos)’un gündüzleri gökyüzünde arabasını sürerek doğudan batıya yol aldığını düşünüyorlardı. Bunların yanında, geçmişte Dünya’nın yuvarlak olduğunu söyleyen bilim insanları da olmuştur. Dünya’nın yuvarlak olduğunu gösteren bazı kanıtlar vardır. Bunlardan bir tanesi yaklaşan gemilerdir. Uzaktaki bir geminin önce bacası görülür. Yaklaştıkça geminin bütünü görünmeye başlar. Bu durum, ancak yuvarlak bir şeklin üzerinde gerçekleşebilir.
Dünya’nın şeklinin küre olduğu, hep aynı yöne giderek de ispatlanabilir. İzmir’den uçakla seyahate başladığınızı düşünelim. Bu seyahati, hep aynı yönde giderek yaparsanız tekrar İzmir’e varırsınız. Bu durum da ancak bir küre üzerinde gözlemlenebilir. Teknolojinin gelişimiyle uzaydan çekilen fotoğraflar, Dünya’nın küreye benzediğini kanıtlamaktadır. Top döndürüldüğünde cismin önden görünüşü bu şekilde olmaktadır.

Üzerinde yaşadığınız Dünya’nın şeklini, gözlemek zordur. Güneş’i gündüz, Ay’ı ise geceleri gökyüzünde gözleyebilirsiniz. Güneş ve Ay’ın küreye benzediği kolaylıkla fark edilebilir. Gözlemlerinizi düşündüğünüzde sizce Güneş, Dünya ve Ay’dan hangisi büyüktür? Büyüklükleri arasındaki ilişkiyi nasıl anlayabilirsiniz? Kerem ve ailesi, tatil için İzmir’den Antalya’ya gideceklerdi. Kerem, ilk defa uçağa bineceği için heyecanlıydı. Kerem, en çok da yüksekten Dünya’nın nasıl göründüğünü merak ediyordu. Kerem, dışarıyı daha iyi görebilmek için cam kenarına oturdu. Uçak, havalandı ve yükseldi. İlk başta Kerem, gözlerine inanamadı çünkü her şey gittikçe küçülüyordu. Kendini cüceler ülkesine, yukarıdan bakıyormuş gibi hissetti. Ama burası kesinlikle yaşadığı şehirdi, öyleyse neden her şey evdeki oyuncakları gibi görünüyorlardı? Binaların, arabaların, ağaçların böyle görünmesinin bir nedeni var mıydı? Uçak, yükseldikçe evler neden daha küçük görünüyordu? Cisimlerin gerçek boyutlarından küçük görünmesinin nedeni sizce ne olabilir? Kerem’in fark ettiği gibi cisimler, uzaklaştıkça küçük görünür. Çok uzaktaki ağaçların yakındakilerden küçük görünmesinin nedeni de budur. Bu özellik Dünya, Güneş ve Ay’ın büyüklüklerini anlamak için nasıl bir ipucu olabilir? Ay’ın Dünya’ya Güneş’ten daha yakın olduğu bilinmektedir. Buna rağmen Güneş ile Ay gökyüzünde aynı büyüklükte görünmektedir. Bu durumda hangisinin büyük olduğu söylenebilir? Uzaktaki cisim daha küçük görünmesine rağmen Güneş Ay’la yaklaşık aynı büyüklükte görünür. Buna göre Güneş’in çok büyük olması gerekir ki uzakta olmasına rağmen aynı boyda görünsün. Buna göre Büyükten küçüğe Güneş, Dünya ve Ay şeklinde sıralanır.

Dünya’nın Katmanları 

Dünya’nın bir küreye benzediğini öğrendiniz. Acaba bu kürenin içi nelerden oluşuyor olabilir? Dünya’nın içini aşağıdaki şekil üzerinde inceleyiniz. Dünya, iç içe geçmiş katmanlardan oluşur. Bu katmanlardan üç tanesini sizde gözlemleyebilirsiniz. İlk tabakada nefes alıp vermemizi sağlayan hava tabakası (atmosfer) bulunur. Okyanuslar ve denizler, su tabakasını (su küre) oluşturur. Bu iki tabakanın üzerinde yaşadığınız karaların oluşturduğu yer küredir (taş küre). Bu tabakalar dışında göremediğiniz tabakalar da vardır. Yerkürenin içinde ateş küre (magma) bulunur. Dünya’nın en iç tabakasında ağır küre (çekirdek) bulunur.

Farklı Şekillerde Ay

Ay, bazı geceler gökyüzünde görünür, bazı geceler görünmez. Bu durum, Ay’ın ışık kaynağı olmamasındandır. Ay, Güneş’ten aldığı ışığı bize yansıtır. Güneş, bir ışık kaynağı olduğu için Ay ve Dünya’yı aydınlatır.

Ay'ın Dünya etrafında dolaşırken oluşturduğu farklı görüntüler, belli bir sırayı takip eder. Ay’ın bu farklı görüntüleri, düzenli olarak tekrarlanır. Ay’ın Dünya’nın etrafında dönmesi sonucu Ay'da oluşan farklı görüntülere Ay’ın  evreleri denir. Ay bulunduğu evreye göre bazı adlar alır. Ay dünya etrafında dolanırken aynı zamanda kendi etrafındada döner. Ay bu hareketlerine sürekli devam eder çünkü Ay Dünya'nın uydusudur.